5 faktów o przeterminowanych lekach

przeterminowane leki

Czy niektóre leki chomikujesz, aby w razie potrzeby wyciągnąć z zakamarków szafki? W środku nocy doskwiera Ci ból i potrzebujesz zażyć tabletkę? Wtedy nagle orientujesz się, że lek, który wydawałoby się, że niedawno kupiłeś, jest już sporo po terminie. Co robisz: łykasz go czy nie?

Czym jest termin ważności leku?

Termin ważności jest formalną granicą przydatności leku. Przed upływem tej granicy producent gwarantuje Ci pełną moc i bezpieczeństwo stosowania swojego leku. W momencie gaśnięcia daty ważności, w prawidłowych warunkach przechowywania, lek musi posiadać co najmniej 90% swojej pierwotnej siły działania. Proste? Proste.

UWAGA - data ważności może składać się z:
• dnia, miesiąca i roku – 31.07.2017,
• tylko miesiąca i roku – 07.2017.
W tym drugim przypadku producent ma w domyśle ostatni dzień wskazanego miesiąca.

Jednakże… Powinieneś wiedzieć, że data ważności nie wskazuje momentu, w którym lek całkowicie traci moc albo nagle staje się szkodliwy. Mówi się, że leki działają 2-5 lat od momentu ich produkcji. Jeśli firma informuje o trzyletnim terminie ważności danego leku, to nie musi go poddawać analizom w przypadku dłuższego stosowania. Tak naprawdę nie wiadomo, co dzieje się z lekiem po 5 latach przekraczających datę ważności. Tego się nie bada, bo przepisy nie wymagają od producentów ustalenia prawdziwej, długoterminowej mocy i stabilności leków. Jeśli pacjent zdecyduje się zażyć lek po terminie, to producent zrzeka się odpowiedzialności. Nie musi on komentować bezpieczeństwa i skuteczności produktu znajdującego się poza datą umieszczoną na etykiecie.

1. Które leki są narażone na szybkie przeterminowanie?

Leki w postaci cieczy nie są tak trwałe, jak tabletki, proszki czy kapsułki. Tabletki zapakowane w buteleczkach lub blistrach zachowują swoje właściwości aż do upływu daty zawartej na opakowaniu. Inaczej ma się sprawa w przypadku roztworów i zawiesin doustnych, kropli do oczu, a także preparatów do wstrzykiwań.

Antybiotyki dla dzieci przygotowuje się w domu, poprzez dolanie przegotowanej wody do kupionej butelki z proszkiem. Powstająca w ten sposób zawiesina ma ważność jedynie 5 –14 dni, bo po tym czasie lek traci jałowość i może być nieskuteczny. Przydatność antybiotyku w postaci zawiesiny liczymy od momentu sporządzenia. Data ważności na opakowaniu odnosi się jedynie do nierozrobionego, suchego proszku. Pamiętaj, że płynne leki, które musisz samodzielnie przygotować, należy stosować zgodnie ze wskazaniami w ulotce. Jeśli po zakończeniu leczenia pozostanie Ci trochę płynnego leku, nie żałuj go. Przynieś do apteki, gdzie personel go odłoży do utylizacji.
Tak samo jak płynne antybiotyki, tak otwarte syropy również mają ograniczony okres przydatności. Wielokrotne otwieranie stwarza ryzyko dostania się do butelki drobnoustrojów. Chociaż wysoka zawartość cukru hamuje w pewien sposób namnażanie mikroorganizmów, to syropy warto zużyć w ciągu 6 miesięcy od otwarcia.
Innym przykładem są krople do oczu, które powinny być zużyte w ciągu 28 dni od pierwszego otwarcia butelki. Wyjątkami są jednorazowe minimsy oraz systemy ABAK i COMOD, które są nowoczesnymi opakowaniami zapewniającymi jałowość kropli ocznych przez 8-12 tygodni od otwarcia, bez użycia konserwantów. W przypadku kropli ocznych nie warto igrać z datą ważności. Leki oczne, które utraciły jałowość mogą doprowadzić do niebezpiecznego zakażenia bakterią Pseudomonas aeruginosa i spowodować nawet perforację rogówki.

2. Czy leki po upływie daty ważności są toksyczne?

Wbrew powszechnej opinii, jest mało publikacji o tym, że przeterminowane leki są toksyczne. Temat szkodliwości przestarzałych leków jest słabo zbadaną dziedziną. To, czy przeterminowany lek nam zaszkodzi, jest niemożliwe do przewidzenia: w lekkim przypadku może skończyć się biegunką lub reakcją alergiczną, a niekiedy może doprowadzić do poważnych zatruć pokarmowych. Obecnie wiemy jedynie to, że w miarę upływu czasu leki tracą moc i skuteczność.
przeterminowane leki, przeterminowane leki, przeterminowane leki, przeterminowane leki, przeterminowane leki, przeterminowane leki

3. Jak warunki przechowywania wpływają na przydatność leków?

Czynniki, które mają negatywny wpływ na stabilność leków to: światło (szczególnie światło słoneczne), tlen, wilgotność i ekstremalne temperatury.
Właściwe warunki przechowywania są bardzo ważne dla zachowania właściwości leków. Leki reagują na otaczające ich środowisko – mogą ulec rozkładowi lub przemianom chemicznym zmieniającym ich działanie.

Nie zażywaj leków, jeśli zauważysz, że przed upływem daty ważności:
• tabletki są kruche lub pęknięte,
• tabletki lub kapsułki utraciły swój połysk,
• tabletki lub kapsułki są miękkie,
• emulsje lub zawiesiny pozostają rozdzielone pomimo wstrząsania,
• zastrzyki zmieniły kolor, stały się mętne lub powstał osad.
W przypadku aspiryny, łatwo jest stwierdzić, czy dzieje się z nią coś niewłaściwego: im silniejszy zapach octu, tym tabletka jest mniej skuteczna.
przeterminowane leki, przeterminowane leki, przeterminowane leki, przeterminowane leki, przeterminowane leki, przeterminowane leki

4. Których leków bezwzględnie nie należy stosować po terminie ważności?

Bezwzględnie nie należy przyjmować przeterminowanych leków o wąskim indeksie terapeutycznym. Nawet niewielkie zmniejszenie działania leczniczego może spowodować poważne konsekwencje dla organizmu.

Przestrzeganie daty ważności obowiązuje w przypadku następujących leków:
• leki przeciwdrgawkowe,
• Warfaryna,
• Nitrogliceryna,
• Teofilina,
• Digoksyna,
• preparaty w leczeniu chorób tarczycy,
• doustne środki antykoncepcyjne,
• Epinefryna
• Insulina.
Pamiętaj także o antybiotykach i kroplach do oczu, które są szczególnie wrażliwe na bakterie ze środowiska. Zanieczyszczone nie zadziałają, a przede wszystkim mogą zaszkodzić.
przeterminowane leki, przeterminowane leki, przeterminowane leki, przeterminowane leki

5. Co robić z przeterminowanymi lekami?

Przeterminowanych leków nie wyrzuca się do kosza. Pamiętajmy, że są one związkami chemicznymi stwarzającymi zagrożenie dla środowiska.
Kiedy zrobisz sezonowy przegląd apteczki i zauważysz leki po terminie ważności, to przynieś je do pobliskiej apteki. Tam będą wiedzieć, co z nimi zrobić. Apteki zostały zobowiązane do gromadzenia odpadów farmaceutycznych, dlatego bardzo często w aptece w zasięgu wzroku są wystawiane pojemniki z napisem PRZETERMINOWANE LEKI.

„Czy mogę wziąć tabletki miesiąc po upływie daty ważności?” – to jedno z częstych pytań, które zadają pacjenci zasięgający porady w aptece. Krótka i bezpieczna odpowiedź to NIE.
Chociaż prawda o przeterminowanych lekach jest skomplikowana, to lepiej dmuchać na zimne. Jeśli jesteś ryzykantem, to możesz zażyć przeterminowany lek i zobaczyć, co się wydarzy. Pamiętaj tylko, że robisz to na własną odpowiedzialność.

Bibliografia:
1. 8 Facts about Expired Medications – eMedExpert
2. L. Anderson: Drug Expiration Dates – Are They Still Safe to Take?

Artykuły, które mogą Cię zainteresować:

• Dublowanie leków. Jak niewiedza może zgubić
• RZUCANIE PALENIA – czy nikotynowe gumy do żucia, spray’e i plastry są skuteczne?
• Jak wyleczyć anemię spowodowaną przez niedobór żelaza?

  1. Paula 9 lipca 2017 o 21:42

    Nigdy nie wiadomo jak zareagujemy na dany lek, zwłaszcza po upływie ważności. W końcu to sama chemia…

    Odpowiedz
  2. Małgosia Pelnia.eu 9 lipca 2017 o 21:51

    Dziękuję za tę (nomen omen) pigułkę wiedzy nt. ważności leków. Warto sobie przypomnieć, że należy co jakiś czas robić porządki w domowej apteczce i wyrzucać wszystko co przeterminowane.

    Odpowiedz
    • Agnieszka Raczkowska 10 lipca 2017 o 17:48

      Małgosiu, masz całkowitą rację. Pamiętajmy tylko, że słowo “wyrzucać” oznacza “przynieść do apteki do utylizacji” 🙂

      Odpowiedz
  3. Marta - Podróże od kuchni 9 lipca 2017 o 22:49

    Bałabym się wziąć leki po terminie i z tego co widzę, dobrze, że tego nie robiłam. Skoro nie do końca znane się konsekwencje to lepiej nie ryzykować.

    Odpowiedz
  4. Szufladopółka 9 lipca 2017 o 22:50

    Najgorzej jak leków się nazbiera… Ja przy, jak piszesz, “seznowym” porządkowaniu apteczki robię listę posiadanych leków z informacją w jakiej mam ilości (całe opakowanie, pół, ćwierć) i datą przydatności. I taką ściągę wkładam do apteczki i zabieram, kiedy do lekarza, żeby nie kupić po raz kolejny tego samego syropu na kaszel 😉

    Odpowiedz
    • Agnieszka Raczkowska 10 lipca 2017 o 17:25

      Super, bardzo pomysłowo! Pozdrawiam 🙂

      Odpowiedz
  5. kulinarnyJa 10 lipca 2017 o 13:34

    Dziękuję, bardzo ciekawe informacje. Zwiększę swoją czujność przy zakupie leków.

    Odpowiedz
  6. Monika 10 lipca 2017 o 13:37

    Nie należy przyjmować ‘preparatów tarczycy’ ? Co za preparaty ?

    Odpowiedz
    • Agnieszka Raczkowska 10 lipca 2017 o 17:22

      Moniko, złapałaś mnie za słowo 🙂 Zastosowałam duży skrót myślowy – chodziło mi o preparaty w leczeniu chorób tarczycy.

      Odpowiedz
  7. wielopokoleniowo 10 lipca 2017 o 14:36

    Sama może bym zaryzykowała kilka dni po terminie (nie więcej), ale dziecku czy starszej osobie – nigdy bym takich leków nie dała.

    Odpowiedz
  8. Agar i Piżmo 11 lipca 2017 o 18:12

    a jak często i w jaki sposób apteki weryfikują czy coś im się nie przeterminowało?

    Odpowiedz
    • Agnieszka Raczkowska 12 lipca 2017 o 09:57

      Witaj! Apteka nigdy Ci nie sprzeda przeterminowanego leku. Mamy program komputerowy, który weryfikuje po kodzie kreskowym nazwę leku, jego serię, datę dostawy i termin ważności. Gdy aptekarz wbije kod ważnego leku – bez problemu go sprzeda, gdy lek będzie przeterminowany – podświetli się na czerwono i jego sprzedaż jest zablokowana.

      Odpowiedz
  9. marsi 12 lipca 2017 o 07:34

    Fajny artykuł. Ja mam zawsze problem z oddawaniem leków do apteki, z reguły nie chcą ich przyjmować.

    Odpowiedz
  10. domi 12 lipca 2017 o 07:36

    Bardzo ciekawy tekst. Fajnie,ze na niego trafiłam, nigdy sie nad tym tematem nie zastanawiałam. Pozdrawiam!

    Odpowiedz
  11. Marlena 12 lipca 2017 o 07:47

    Zdarza sie czasem ze cos przeterminowanego łyknę, ale tylko wtedy kiedy wiem w jakich warunkach to przechowywałam i że nie powinno sie nic stać. Nikogo innego raczej bym nie częstowała, no może męża tak – ale to mam pod kontrolą 🙂 Nie chodzi mi tu o daty w latach ale np. o 3-4 miesiace – jedynie produkty sypkie, tabletki czy kapsułki, nigdy nie płyny.
    Pozdrawiam 🙂

    Odpowiedz
  12. Sylwia - Fashion Hero 12 lipca 2017 o 07:57

    Takiego artykułu szukałam! Dziękuję! 🙂

    Odpowiedz
  13. Agata 12 lipca 2017 o 18:13

    O, dzięki Tobie dowiedziałam się, że przeterminowane leki powinno się utylizować. U moich rodziców to zawsze ja robię porządek. Wpadam do nich do domu i opróżniam im przeterminowane leki, przyprawy i produkty z lodówki. Jestem przerażona zawsze ilością zmarnowanych rzeczy przy okazji.

    Odpowiedz
  14. Joanna 25 lipca 2017 o 23:01

    Przeterminowane leki zawsze oddaję do apteki. Zastanawiam się tylko nad jedną uwagą, którą usłyszałam w aptece od farmaceuty – że nie należy oddawać syropów, tylko wylać je do kanalizacji. Nie jestem pewna, czy to bezpieczne :/

    Odpowiedz
  15. Joanna 25 lipca 2017 o 23:08

    Zawsze oddaję przeterminowane leki do apteki, zastanawiam się jednak nad wskazówką farmaceuty, żeby syropy wylewać do kanalizacji. Czy rzeczywiście powinno się tak robić?

    Odpowiedz
    • Agnieszka Raczkowska 26 lipca 2017 o 07:35

      Joasiu, pierwszy raz się spotykam z opinią, żeby wylewać syropy do kanalizacji. Syropy to wciąż są leki! Przynosimy je do apteki razem z pozostałymi przeterminowanymi preparatami.

      Odpowiedz
  16. Grace 15 sierpnia 2017 o 20:32

    Staram się na bieżąco kontrolować stan apteczki i niestety zdarza mi się wyrzucać, a raczej utylizować przeterminowane leki. Słyszałam już wcześniej o formalnej dacie przydatności do spożycia, więc zdarzyło mi się dokończyć opakowanie witamin czy suplementów po tej wybitej na opakowaniu. Póki co nie odczuwam żadnych skutków ubocznych, ale generalnie wolę nie wyzykować

    Odpowiedz
  17. kisd 4 października 2017 o 22:39

    Mam antybiotyk 2 miesiace po terminie. dobrze przechowywany w tabletkach i w tej folii dodatkowej. tabletki wygladaja normalnie. postanowilam wziac bo aptekarka mowila ze do 6m mozna brac.

    Odpowiedz
  18. Kamil 18 października 2017 o 11:26

    Przyznam się, że zdarza mi się łyknąć tabletkę po terminie ważności. Nie za często choruję i mój zestaw pierwszej pomocy nie zawsze jest aktualny. Nigdy mi nie zaszkodziło, choć kilka miesięcy po terminie upłynęło

    Odpowiedz
  19. lumberjack 28 października 2017 o 21:17

    Witam mam pytanie ostatnio byłem oddać przeterminowane lekarstwa do apteki i pani magister powiedziała mi , że nie mogę oddać lekarstw płynnych.
    Na moje pytanie ,co mam z nimi zrobić padła odpowiedż wylać do ubikacji.
    Więc co mam zrobić wylać czy nie ?
    Jeśli nie to jak mam rozwiązać ten problem.

    Odpowiedz
    • Agnieszka Raczkowska 29 października 2017 o 20:24

      Lumberjack, nie wylewaj do ubikacji! Osoba, którą spotkałeś bardzo źle Ci doradziła 🙁
      Niektóre apteki przyjmują przeterminowane bez oporu, natomiast inne twierdzą, że nie mają obowiązku. Otóż obowiązek utylizacji lub zniszczenia odpadów niebezpiecznych ciąży na gminie. Tu chodzi nie tylko o leki, ale też baterie, azbest czy zużyty uran…
      Proszę, zadzwoń do Urzędu Miasta/Gminy, gdzie powiedzą Ci, w których dokładnie aptekach jest miejsce zbiórki przeterminowanych leków. Możesz spróbować wejść na strony internetowe tych urzędów, gdzie powinien być dokładny wykaz aptek.
      Pozdrawiam serdecznie,
      Agnieszka

      Odpowiedz

Dodaj komentarz

Twój adres email nie zostanie opublikowany. Pola, których wypełnienie jest wymagane, są oznaczone symbolem *